Sint Nicolaas

Sint NicolaasMichael vierden we overdag, hij is de Aartsengel van de zon, Sint Maarten in de schemering en Sint Nicolaas komt in de nacht. Hij komt, zo zou je kunnen zeggen, uit een andere wereld. Hij is geboren in 270 in Turkije. Hij werd genoemd naar zijn oom die bisschop van Myra was.
De kleine Nicolaas was een bijzonder kind, zo stond hij al bij de eerste wasbeurt en wist hij van het Maartensvasten op woensdag en vrijdag. Het verhaal gaat dat hij op die dagen de borst weigerde. Op zijn negentiende jaar werd hij priester gewijd en volgde hij zijn oom op. Nicolaas was steeds op pad om anderen te helpen. Hij leefde in een tijd dat er iets wezenlijks veranderde in de mensheidsontwikkeling. De mensen hadden in zijn tijd nog een haast vanzelfsprekend rechtstreeks contact met de goddelijke wereld. Tijdens zijn leven veranderde dat: de goddelijke wereld was niet meer vanzelf toegankelijk voor de mensen. Het gesprek tussen de mensen en goden verstomde als het ware.

Sint Nicolaas kun je zien als een heilige die nog rechtstreeks in verbinding staat met het goddelijke. De verering van Nicolaas begon in de 7e eeuw. Die verering trok op langs het water. Daar zie je ook de Nicolaaskerken. Nog steeds komt hij over het water (geen land, geen hemel) binnen. Hij komt uit het middellandse zeegebied. Dat was ten tijde van de opkomst van de Nicolaasverering Spaans grondgebied. Onze Sint komt dus uit Spanje. Onze huidige Sint Nicolaas heeft verschillende “componenten” in zich. Hij is dus verwant met de bisschop van Myra. Ook heeft hij verwantschap met de germaanse Odin figuur. Odin was de zwijgende god van de Germanen. Hij reed op zijn paard Sleipur over de wolken. Ook onze heilige rijdt op een paard door de lucht en over de daken. En onze Sint zwijgt nog steeds. Een breedsprakige, populair doende Sint met een modern taalgebruik kun je gewoon niet serieus nemen. Ook kinderen kwalificeren zo iemand als nep. “Dat was zeker een hulpje hè,” zeggen ze dan. “Die durft wel om zich zomaar als Sinterklaas te verkleden”.

Ons decemberfeest is doorspekt met allerlei tradities. Over enkele wil ik kort wat zeggen:

  • Het schoen zetten bij de schoorsteen. De Germaanse god Odin had contact met de mensen via de schoorsteen. De mensen offerden allerlei vruchten bij dit rookgat en als dank schonk Odin hen dan zaad voor de nieuwe oogst. De schoen is het beeld van het lot (in iemands schoenen staan). Aan de zool (verwant met de ziel) kun je zien hoe iemand in het leven staat. Een daadkrachtige, temperamentvolle wat dominante persoonlijkheid slijt zijn schoenen meestal anders dan een verlegen, teruggetrokken twijfelaar. In die schoen vind je dus cadeautjes die je helpen op je pad.
  • Chocolade munten van “goud”. Dit gebruik hangt samen met een oude Nicolaaslegende. Nicolaas gaf drie arme meisjes ieder een buideltje geld zodat zij konden trouwen. Hij gaf als het ware vrijheid. Ik denk dat het niet voor niets is dat het Sint Nicolaasfeest juist in ons land zo geworteld is. Wij zijn toch een volk van vrije geesten, van geuzen en ketters. Een volk waar vrijheid van meningsuiting, van godsdienst etcetera, een groot goed is.
  • Marsepeinen vruchten. Die hangen mijns inziens samen met de vruchten die men aan Odin offerde. Marsepein is weer gemaakt van zaden (amandelen). Het is zoet. We voelen ons er behaaglijk bij. Het brengt iets zomers in de winter.
  • Chocolade letters. Odin gaf de mensen de spraak en het runenschrift. Misschien vandaar die letters van chocola en banket.

Sint en Pieten op het dakZo zijn er nog veel meer aspecten te belichten. Sint Nicolaas komt bijvoorbeeld nooit alleen. Hij heeft zijn knecht Zwarte Piet bij zich. Sint Nicolaas is een grootse lichtende, haast onaardse gestalte. Naast zo’n gestalte hoort een wakkere aardse guur. Samen geven zijn het beeld van de mens. Zwarte Piet is kleurrijk, wakker. Hij komt met de bisschop mee als morenknecht. Dat zien we nog steeds aan zijn uiterlijk, ook aan zijn kleding. Hij is jong, vitaal, lenig, ondeugend ook. Vlug als een berggeest, plagerig als een kobold. Misschien verbeeldt hij krachten in de natuur, natuurwezens. Ik weet het niet. Het is wel zo dat Zwarte Piet in onze kleuterklassen altijd wat op de achtergrond staat. Sint Nicolaas treedt op de voorgrond. Hij is de hemelse figuur die in de wolken ook bijvoorbeeld Maria met het kind ontmoet. In die zin past hij prima in de adventstijd.

Thuis zou het feest van Sint Nicolaas een feest van aandacht kunnen zijn. Met zorg gemaakte of gekochte cadeautjes, gedichten, surprises voor de grote kinderen en veel zelfgemaakt lekkers. 

Sint Nicolaas, Jaarfeesten, Bisschop van Myra, Odin, Paard, Sleipur, schoen zetten, chocolade munten van "goud", Marsepeinen vruchten, Chocolade letters, Zwarte Piet, feest van aandacht

  • Hits: 603